تسلّط شيطان بر انسان مىشود . زنجيرى كه روزه دارد ، نه تنها شيطان را به بند مىكشد ، بلكه كشش‌هاى نفْس امّاره را هم مهار مىكند ، آن را به اسارت در مىآورد و جلوى سلطه آن را بر انسان مىگيرد و به فرموده امير مؤمنان : نِعمَ العَونُ عَلى أسرِ النَّفسِ وَ كَسرِ عادَتِهَا التَّجَوُّعُ . « 1 » گرسنگى ، چه خوب ياورى براى اسير كردن نفْس و شكستن عادت آن است ! بر اين اساس ، هدف همه احاديثى كه درباره مفيد بودن گرسنگى و نقش آن در خودسازى و تربيت نفْس ، وارد شده‌اند ، ايجاد مانع طبيعى در برابر سلطه شيطان بر انسان ، نگهدارى انسان از كشش‌ها و اغواگرىهاى نفْس ، و آزادسازى نيروهاى عقلى و شكوفاسازى استعدادهاى انسانى است ، چنان كه از اين دو حديث كه از مجموعه احاديثِ اين گونه برگزيده‌ايم روشن مىشود . پيامبر خدا فرمود : جاهِدوا أنفُسَكُم بِالجُوعِ وَ العَطَشِ ، فَإِنَّ الأجرَ فى ذلِكَ كَأَجرِ المُجاهِدِ فى سَبيلِ اللّهِ . « 2 » به وسيله گرسنگى و تشنگى ، با نفْس خويش ، جهاد كنيد ؛ چرا كه پاداش آن ، مثل پاداش جهادكننده در راه خداست . نيز فرمود : أحيوا قُلُوبَكُم بِقِلَّةِ الضِّحكِ و قِلَّةِ الشَّبَعِ ، وَ طَهِّروها بِالجُوعِ تَصفو وَ تَرِقُّ . « 3 » دل‌هاى خود را با كم خنديدن و كم خوردن ، زنده كنيد و آن را با گرسنگى ، پاك سازيد تا صاف و رقيق شود .

--> ( 1 ) غرر الحكم : ح 9944 . ( 2 ) إحياء علوم الدين : ج 3 ص 124 . ( 3 ) إحياء علوم الدين : ج 3 ص 129 ، المحجَّة البيضاء : ج 5 ص 154 .